Ύμνος στα Ραγκουτσάρια της Καστοριάς
Θεοφανω Θεοχάρη
Στην καρδιά του χειμώνα, όταν η ομίχλη
της λίμνης Ορεστιάδας σκεπάζει τα πάντα,
η Καστοριά δεν κοιμάται.
Αντίθετα, περνά σε μια μεταμόρφωση που ελάχιστες γωνιές της Ευρώπης μπορούν να ανταγωνιστούν σε ένταση και αυθεντικότητα.
Από τις 6 έως τις 8 Ιανουαρίου, η πόλη παραδίδεται στα Ραγκουτσάρια, ένα τριήμερο έθιμο με ρίζες που ταράζει την ηρεμία του χειμώνα με τον εκκωφαντικό ήχο των χάλκινων πνευστών.
Η καρναβαλική αυτή έκρηξη δεν είναι απλώς μια γιορτή, είναι μια επιστροφή σε κάτι αρχέγονο.
Οι ρίζες των Ραγκουτσαριών χάνονται στα βάθη του χρόνου, σε διονυσιακές τελετουργίες που στόχευαν να ξορκίσουν το κακό, να καλέσουν τη γονιμότητα και να ανατρέψουν –έστω και προσωρινά– την κανονικότητα της καθημερινής ζωής.
Γι’ αυτό και οι μεταμφιέσεις δεν επιδιώκουν την ομορφιά, αλλά την υπερβολή: μάσκες τραχιές, πρόσωπα αλλοιωμένα, φωνές που γελούν, πειράζουν, προκαλούν.
Στους δρόμους της πόλης σχηματίζονται τα «μπουλούκια», ομάδες ανθρώπων κάθε ηλικίας που ακολουθούν τον ρυθμό των χάλκινων.
Οι τρομπέτες, τα τρομπόνια και τα νταούλια δεν παίζουν απλώς μουσική· επιβάλλουν ρυθμό στο σώμα, αναγκάζουν τα πόδια να κινηθούν, το βλέμμα να στραφεί προς τον άλλον.
Κάθε γωνιά, κάθε πλατεία, κάθε στενό γίνεται σκηνή, όπου οι ρόλοι μπερδεύονται και τα όρια ανάμεσα σε θεατές και συμμετέχοντες καταργούνται.
Το κρύο του Γενάρη υποχωρεί μπροστά στη θερμότητα της συλλογικής μέθης.
Το κρασί και το τσίπουρο κυκλοφορούν ελεύθερα, όχι ως πρόσχημα, αλλά ως μέρος μιας τελετουργίας φιλοξενίας και συνεύρεσης.
Οι παλιοί θυμούνται, οι νεότεροι μαθαίνουν, και όλοι μαζί συνεχίζουν μια αλυσίδα που δεν έσπασε ποτέ πραγματικά, ακόμα κι όταν οι εποχές άλλαξαν
.
Και όταν, στις 8 Ιανουαρίου, οι ήχοι σβήνουν σιγά σιγά και οι μάσκες κατεβαίνουν, η Καστοριά επιστρέφει στη χειμερινή της ησυχία. Όμως κάτι έχει ήδη αλλάξει.
Σαν να καθάρισε ο αέρας, σαν να αποσύρθηκε για λίγο η ομίχλη – όχι μόνο από τη λίμνη, αλλά και από μέσα τους.
Τα Ραγκουτσάρια τελείωσαν, αλλά η ανάμνησή τους μένει, υπενθυμίζοντας πως κάτω από τον πάγο του χειμώνα, η ζωή πάντα βράζει.
